Od dwunastego do początków dziewiętnastego wieku istniało tutaj opactwo i klasztor Cystersów, za sprawą których następował dwukrotnie niezwykły rozkwit gospodarczy i kulturowy tego miejsca. Jego pierwsze apogeum przypadło na wiek XIV, kiedy to Lubiąż uzyskał rangę centrum twórczości literackiej i historiozoficznej dla całego ówczesnego Śląska. Na skutek wojen husyckich w wieku XV nastąpił powolny upadek klasztoru, który udało się na dobre przezwyciężyć dopiero po wojnie trzydziestoletniej. W drugiej połowie XVII wieku, nastąpił okres największego rozwoju gospodarczego, kulturalnego i przestrzennego Lubiąża, który zaowocował powstaniem większości spośród istniejących do dzisiaj obiektów: pałacu opatów, klasztoru, browaru, piekarni i zabudowań aministracyjno-gospodarczych. Wtedy też nastąpiła gruntowna przebudowa kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny dokonana w stylu barokowym. Od połowy XVIII wieku, z chwilą wejścia Śląska pod panowanie pruskie, rozpoczął się ponowny i trwający do aż czasów nam współczesnych okres upadku. W rezultacie antyklerykalnej polityki Fryderyka II, już na początku XIX wieku opactwo w Lubiążu zostało poddane sekularyzacji. Od tamtego czasu obiekt był wykorzystywany pierwotnie jako szpital psychiatryczny a od II Wojny światowej na fabrykę sprzętu radiowego i inne różne cele, niewiele mające wspólnego z jego pierwotnym przeznaczeniem. Od wczesnych lat pięćdziesiątych aż do roku 1990 obiekt pozostawał praktycznie bez konkretnego gospodarza. Zabytkowy kompleks użytkowany był w sposób rabunkowy i nieuchronnie postępowała jego systematyczna degradacja. W roku 1989 powstała Fundacja Lubiąż, której naczelnym celem działania jest uratowanie zabytkowego zespołu przed całkowitym zniszczeniem i przywrócenie mu dawnej świetności. Od roku 1990 Zespół Obiektów Pocysterskich w Lubiążu stanowi własność Fundacji Lubiąż. Od chwili powstania Fundacja Lubiąż, obecny właściciel Pałacu, podejmowała nadzwyczajne starania mające na celu uratowanie tej perły baroku przed całkowitą dewastacją i zapomnieniem. W latach 1993-1999 Fundacja zgromadziła poważne środki finansowe, pochodzące zarówno z kraju jak i z zagranicy, które następnie zostały z najwyższą starannością wykorzystane z przeznaczeniem na remont zabezpieczający i konserwację najcenniejszych fragmentów Zespołu. Prace te trwają do chwili obecnej. W efekcie tych działań Fundacji, postępujący proces degradacji Zespołu Pałacowego został powstrzymany, a odnośnie kluczowych elementów skutecznie odwrócony. Prace renowacyjne i konserwacyjne objęły, między innymi: remont i konserwację sali książęcej, (aktualnie udostępnionej dla zwiedzających), całkowitą rekonstrukcję więźby i pokrycia dachowego nad całym budynkiem poklasztornym, rozbiórkę wtórnych ścian działowych i stropów podwieszonych, montaż kilkuset stalowych ściągów i wykonanie żelbetowego wieńca celem stężenia konstrukcji, a także konserwację 10 wielkich, unikalnych obrazów olejnych pędzla K. F. Bentuma. Zakończywszy remont zabezpieczający, Fundacja zamierza aktualnie przystąpić do inwestycji obejmującej docelowe zagospodarowanie i przywrócenie tego arcydzieła architektury do stanu pełnej świetności. Pocysterski zespół pałacowy w Lubiążu znajduje się pod ochroną konserwatorską i archeologiczną. Obiekt wpisany jest do Krajowego Rejestru Zabytków pod numerem 616/W. |
| |